هه‌فته‌ى رِابردوو توركیا ماڵئاوایی له‌ دوایین نه‌وه‌ى زنجیره‌ى عوسمانیه‌كان، عوسمان ئێرتوغرول، كرد كه‌ له‌ ته‌مه‌نى 97 ساڵیدا كۆچى دوایی كرد. په‌یوه‌ندی و تێكه‌ڵبوونى به‌هێزى توركیا له‌گه‌ڵ خانه‌واده‌ى ئه‌و ئیمپرِاتۆره‌ رِووخاوه‌ له‌ ئاماده‌بوونى ئه‌و ژماره‌ زۆره‌ى خه‌ڵك له‌ كاتى به‌خاكسپاردنى ته‌رمه‌كه‌ رِه‌نگى دایه‌وه‌. چه‌ندین سه‌ركرده‌ى سیاسى و كه‌سایه‌تیى ئایینى ئاماده‌ى رِێورِه‌سمه‌كه‌ بوون. خانه‌واده‌ى كۆچ كه‌ بازرگانن ئاماده‌بوون، هه‌روه‌ها یه‌شار كه‌مالى نووسه‌ر و رِۆشنبیرى چه‌پرِه‌ویش ئاماده‌بوو. هه‌روه‌ك رِۆژنامه‌یه‌ك ئاماژه‌ى پێدابوو، رِه‌نگه‌ ته‌نها مردنى ئێرتوغرول بتوانێت خه‌ڵكێكى وه‌ها جیاواز له‌ بیرورِا كۆبكاته‌وه‌.

ئێرتوغرول له‌ ساڵى 1912 له‌ ئه‌سته‌نبۆڵ له‌دایك بووه‌ و له‌ ساڵى 1924 له‌گه‌ڵ ئه‌ندامانى ترى خێزانه‌كه‌ى له‌ وڵات دوورخراوه‌ته‌وه‌. له‌كۆتاییدا له‌ ساڵى 1933 له‌ نیویۆرك گیرسایه‌وه‌ و بۆ یه‌كه‌م جاریش له‌ ساڵى 1992 گه‌رِایه‌وه‌ توركیا. تا پێنچ ساڵیش له‌مه‌وپێش مافى هاووڵاتى بوونى بۆ نه‌گه‌رِێندرابوویه‌وه‌.

به‌ڵام له‌ وڵاته‌كه‌ى خۆى كۆچى دوایی كرد. پێمان وایه‌ شایه‌نى ئاماژه‌پێدانه‌ كه‌ ئه‌و تا كۆتایی به‌رگرى له‌ هیواكانى كۆمارى توركیا كرد. دوایین گفتوگۆمان له‌گه‌ڵ ئێرتوغرول له‌ ساڵى 2006دا بوو، كاتێك له‌ ماڵه‌كه‌ى خۆى له‌ ئه‌سته‌نبۆڵ له‌ گه‌رِه‌كى نیشانتاشى دیمانه‌مان له‌گه‌ڵ سازدا. ئه‌مانه‌ى خواره‌وه‌ هه‌ندىَ له‌ تێبینى و بۆچوونه‌كانى ئه‌ون له‌ دیمانه‌كه‌دا:
ئێرتوغرول وتى: "ته‌نانه‌ت له‌سه‌رده‌مى عوسمانیه‌كانیشدا كه‌ په‌یرِه‌وى شه‌ریعه‌ ده‌كرا، كۆمه‌ڵگاى توركیا هه‌رگیز نه‌بوو به‌ كۆمه‌ڵگایه‌كى ئیسلامیى رِادیكاڵ. لێبوورده‌یی و رِێز به‌رامبه‌ر ئایینه‌كانى تر و خۆشه‌ویستیى خودا برِبرِه‌ى تێگه‌یشتنى كۆمه‌ڵگاى توركیایه‌ له‌ ئیسلام."

ئێرتوغرول له‌ درێژه‌ى قسه‌كانیدا وتى هونه‌ر و كارى رِۆژئاوایی له‌ توركیا سه‌ده‌یه‌ك زیاتر پێش له‌ رِووخانى ئیمپرِاتۆرى عوسمانى و له‌دایكبوونى ده‌وڵه‌تى كۆماریى مۆدێرن ده‌ستیپێكرد. وتى دیموكراسیى سێكولارى بووه‌ته‌ ستایه‌ڵى ژیانى خه‌ڵكى توركیا. وتیشى "تازه‌ توركیا به‌ره‌و دواوه‌ ناگه‌رِێته‌وه‌."

ده‌رباره‌ى سیسته‌مى پاشایه‌تیش وتى "پاشا گه‌وره‌ ده‌كرێت و فێرده‌كرێت بۆ ئه‌وه‌ى حوكم به‌ده‌ست بگرێت و له‌وانه‌شه‌ كه‌سێكى شیاو ده‌ربچێت، له‌ كاتێكدا قه‌رزار و منه‌تبارى كه‌س نییه‌ چونكه‌ هه‌ڵنه‌بژێردراوه‌. به‌ڵام له‌لایه‌كى تره‌وه‌ رِه‌نگه‌ كه‌سێكى گه‌مژه‌ و نه‌شیاو ده‌ربچێت."

سه‌باره‌ت به‌ جیاوازیى كه‌لتورى و ئازادیى ده‌ربرِینیش وتى "فره‌نه‌ته‌وه‌یی هه‌میشه‌ شتێكى باشه‌ و نابێت هیچ شتێك له‌ باسكردن و نووسین قه‌ده‌غه‌بكرێت. من برِوام به‌ سانسۆر نییه‌."

ئێرتوغرول به‌رده‌وام بوو و وتى داهاتووى توركیا ئه‌ناتۆڵیایه‌، "عوسمانیه‌كان ئه‌ناتۆڵیایان فه‌رامۆشكرد و ده‌وڵه‌تى كۆماریش هه‌ر فه‌رامۆشى كرد، بۆیه‌ سه‌ره‌تا ده‌بێت به‌ ته‌نگ ئه‌ناتۆڵیاوه‌ بچین."

سه‌باره‌ت به‌ میدیاى توركیاش، خۆشحاڵ بووین كاتێك وتى تاكه‌ رِۆژنامه‌ بیخوێنێته‌وه‌ رِۆژنامه‌كه‌ى ئێمه‌یه‌. وتى "ئێوه‌ له‌ رِۆژنامه‌كه‌تان هه‌واڵ و كۆمێنتارى و شیكردنه‌وه‌تان هه‌یه‌ و بێ ئه‌وه‌ى تێكه‌ڵى بكه‌ن بڵاوى ده‌كه‌نه‌وه‌. له‌و كاره‌ باشه‌ى خۆتان به‌رده‌وام بن."

ئێمه‌ ئه‌وپه‌رِى هه‌وڵى خۆمان ده‌ده‌ین. خودا له‌ عوسمان ئێرتوغرول خۆشبێت.
سه‌رچاوه‌: www.hurriyetdailynews.com