نووسینى: محه‌مه‌د عه‌لى بیراند



رِه‌نگه‌ هه‌ندىَ له‌ خوێنه‌رانم به‌و وتاره‌ په‌ست ببن. تكایه‌ هێمن ببنه‌وه‌ و با پێكه‌وه‌ بیر بكه‌ینه‌وه‌. ئه‌و بابه‌ته‌ى من ده‌مه‌وێت باسى بكه‌م په‌یوه‌ندى به‌وه‌ هه‌یه‌ كه‌ ئایا ئێمه‌ ده‌مانه‌وێت له‌ هاووڵاتیه‌ رِه‌چه‌ڵه‌ك كورده‌كانمان بگه‌ین. ئایا به‌رِاستى له‌ كورده‌كان ده‌گه‌ین؟ ئایا په‌رۆشین بزانین بیر له‌ چى ده‌كه‌نه‌وه‌؟ یان ئایا ئێمه‌ بیر و بۆچوونه‌كانیان داده‌رِێژین؟

به‌پێى ئه‌زموونى چه‌ند ساڵه‌م ده‌ڵێم: نه‌خێر ئێمه‌ به‌ دڵنیاییه‌وه‌ تێناگه‌ین خه‌ڵكى كورد بیر له‌ چى ده‌كه‌نه‌وه‌، به‌تایبه‌تى ئه‌وانه‌ى له‌ باشورى رِۆژهه‌ڵات ده‌ژین. ته‌نانه‌ت هێنده‌ گرنگیشى پێناده‌ین. نه‌ك هه‌ر ئه‌وه‌ به‌ڵكو هێرشیان ده‌كه‌ینه‌ سه‌ر و سووكایه‌تیان پێده‌كه‌ین. جگه‌له‌وه‌ش ده‌ستمان كردووه‌ به‌ دادگایی كردنیان و سزایان ده‌ده‌ین. بۆیه‌ له‌ تێنه‌گه‌یشتن له‌یه‌كتر به‌رده‌وامین.

ته‌نانه‌ت ئه‌گه‌ر بمانه‌وێت ئه‌و كێشه‌یه‌ چاره‌سه‌ر بكه‌ین، نابێت گوىَ له‌ بۆچوونه‌كانیان بگرین و هه‌وڵى تێگه‌یشتنیان بده‌ین، به‌تایبه‌تى له‌و رِۆژانه‌دا؟ پێویست ناكات ئه‌وه‌ى گوێمان لێده‌بێت برِواى پێبكه‌ین. له‌جیاتى سكاڵاكردن له‌ لاى دادوه‌ران سه‌باره‌ت به‌و شتانه‌ى گوێمان لێده‌بێت، ده‌توانین بۆچوونى خۆمان نیشان بده‌ین و ئاشكراى بكه‌ین و قسه‌ى له‌باره‌وه‌ بكه‌ین.

بۆیه‌ پێم وایه‌ ده‌توانین به‌ شێوه‌یه‌كى باشتر رِه‌فتار بكه‌ین ئه‌گه‌ر هه‌ڵوێستى خه‌ڵكى باشورى رِۆژهه‌ڵات درك پێبكه‌ین، به‌بىَ ئه‌وه‌ى په‌ست و توورِه‌ببین، رِه‌تیان بكه‌ینه‌وه‌ یان لۆمه‌یان بكه‌ین. ئه‌گه‌ر له‌جیاتى داخستنى گوێچكه‌مان بیكه‌ینه‌وه‌ و گوىَ له‌ هه‌سته‌كانیان بگرین، ئه‌وا مامه‌ڵه‌كردن له‌گه‌ڵ كێشه‌كه‌ به‌ شێوه‌یه‌كى رِێژه‌یی بۆ ئێمه‌ ئاسانتر ده‌بێت. له‌و دواییه‌ش وادیاره‌ خه‌ریكه‌ هه‌ندىَ گۆرِانكارى به‌سه‌ر بارودۆخه‌كه‌دا دێت، هه‌رچه‌نده‌ كه‌میش بێت.

رِاپۆرته‌كانى ئه‌و دواییه‌ى جه‌نگیز چاندار و حه‌سه‌ن جه‌مال له‌ باشورى رِۆژهه‌ڵات به‌ هاوكاری له‌گه‌ڵ CNN تورك و میلیه‌ت و رِادیكاڵ، روشێن چاكیر له‌ ده‌یلى وه‌ته‌ن و ستوون نووسه‌كانى تر هه‌ندىَ گۆرِانكاریان له‌ هه‌رێمه‌كه‌دا دروست كردووه‌. واته‌ ده‌ستمان كردووه‌ به‌ باسكردنى شتگه‌لێك پێشتر لێى ده‌ترساین یان نه‌مانده‌ویست گوێبیستى بین. تا ئێستاش كه‌سانێك هه‌ن قه‌وانى رِابردوو لێده‌ده‌نه‌وه‌ به‌ڵام ئه‌وه‌ گرنگه‌ كه‌ هه‌رێمه‌كه‌ بیرى لێده‌كاته‌وه‌.

هه‌موو ئه‌و قسانه‌م كۆكردووه‌ته‌وه‌ كه‌ هاورِێكانم ناردوویانه‌ یان ئه‌وانه‌ى له‌ كاتى كۆبوونه‌وه‌كان له‌گه‌ڵ خه‌ڵك پێیان ووتوم. گرنگترین ئه‌و قسانه‌م جیاكردۆته‌وه‌ و ئه‌و وشانه‌م كورت كردۆته‌وه‌ كه‌ له‌ناو هه‌زاران وشه‌ و رِسته‌ى گوتراو بزربوون...

له‌پێشترین و گرنگترین نیگه‌رانیى باشورى رِۆژهه‌ڵات ئاگربه‌سته‌.

له‌نێوان ئه‌و بیر و بۆچوونانه‌ى باشورى رِۆژهه‌ڵات، گرنگترینیان بریتى بوو له‌ جیاوازی له‌ تێگه‌یشتن و بینینى پێشڤه‌چوونه‌كان. ئه‌وه‌ى بۆ ئێمه‌ رِاسته‌ و دروسته‌ بۆ ئه‌وان جیاواز بوو.

بۆ نموونه‌ ئێمه‌ پێمان وایه‌ به‌بىَ رِاوێژكردن له‌گه‌ڵ هیچ كه‌سێك پێویسته‌ به‌رده‌وامى به‌ ده‌ستپێشخه‌ریه‌كه‌ى كرانه‌وه‌ به‌رامبه‌ر پرسى كورد بده‌ین. ئێمه‌ ئه‌و هه‌ڵوێسته‌مان پىَ باشه‌ كه‌ ده‌ڵێت نابێت نه‌ په‌یامى ئیمراڵى و نه‌ PKK و نه‌ DTP به‌ جددى وه‌ربگیرێـت. تا ئێستاش بۆچوونه‌كان له‌ باشورى رِۆژهه‌ڵات زۆر جیاوازن و شته‌كان به‌و شێوه‌ى ئێمه‌ ده‌یبینین یان ده‌مانه‌وێت بیبینین ناچنه‌رِىَ و پێشڤه‌چوون به‌خۆیه‌وه‌ نابینێت.

هه‌موو ئه‌و نووسه‌ر و چاودێرانه‌ى سه‌ردانى ئه‌و هه‌رێمه‌یان كردووه‌ و لێكۆڵینه‌وه‌یان له‌سه‌ر ئه‌و بابه‌ته‌ ئه‌نجامداوه‌ به‌ شێوه‌یه‌كى هاورِا گه‌یشتوونه‌ته‌ ئه‌و خاڵانه‌ى خواره‌وه‌:

- به‌ بۆچوونى كورده‌كان ئه‌و ده‌ستپێشخه‌ریه‌ شێوازێكى سێگۆشه‌یی هه‌یه‌، واته‌ پێویسته‌ گرنگى به‌ سێگۆشه‌ى ئیمرِاڵى - PKK - DTP بدرێت. هیچ بژارده‌یه‌ك نییه‌ جگه‌له‌وه‌ى به‌ هیچ ئه‌نجامێك ناگه‌ین ئه‌گه‌ر رِه‌چاوى به‌و سێگۆشه‌یه‌ نه‌كه‌ین و گرنگى پێنه‌ده‌ین. ئه‌وه‌ ماناى دانووستاندن له‌گه‌ڵ ئیمرِاڵى یان PKK نییه‌، به‌ڵام پێویسته‌ كه‌سێك دانیشێت و گوىَ له‌ PKK و ئیمرِاڵى بگرێت و بزانێت چى ده‌ڵێن و بیر له‌ چى ده‌كه‌نه‌وه‌. ئه‌مه‌ واقیعێكه‌ و ناكرێت پشتگوىَ بخرێت.
- كۆنترِۆڵ و ده‌سه‌ڵات به‌ گشتى به‌ده‌ست PKKیه‌. جا له‌رِووى چه‌ك یان سیاسه‌ته‌وه‌ بێت، ئه‌وان نایانه‌وێت ده‌ست له‌و ده‌سه‌ڵاته‌یان هه‌ڵبگرن. هه‌ركاتێك DTP بیه‌وێت هه‌نگاوێكى جیا هه‌ڵبنێت، رِووبه‌رِووى كاردانه‌وه‌ى PKK ده‌بێت و پێیان ده‌ڵێن "چى رِووده‌دات؟ ئێمه‌ین له‌ چیاكان له‌ پێناو ئه‌و كێشه‌یه‌ شه‌رِ ده‌كه‌ین و ده‌مرین، له‌ قسه‌ى ئێمه‌ ده‌رمه‌چن." بۆیه‌ DTP نایه‌وێت هه‌نگاو بۆ پێشه‌وه‌ هه‌ڵبنێت. جا یان نایه‌وێت خۆى بخاته‌ مه‌ترسیه‌وه‌ یانیش چاوه‌رِوانى گڵۆپى سه‌وز له‌ PKK یان ئیمرِاڵى ده‌كات.
- به‌ بۆچوونى دانیشتوانى باشورى رِۆژهه‌ڵات یه‌كه‌م و له‌پێشترین شت بوونى ئاگربه‌سته‌. گرنگترین شت كشانه‌وه‌ى PKK و كۆتایی هاتنى ئۆپه‌راسیۆنه‌كانى سوپاى توركیایه‌ (TSK). هه‌روه‌ها كاتێك PKK پاشه‌كشه‌ى كرد نابێت سوپاى توركیا هیچ ئۆپه‌راسیۆنێك ئه‌نجامبدات. هۆكارى هێنده‌ هه‌ستیاربوونیان به‌رامبه‌ر ئاگربه‌ست ئه‌وه‌یه‌ كه‌سه‌ هه‌ره‌ نزیكه‌كانى خۆیان دێته‌وه‌ بیر و به‌رچاویان كه‌ مردوون یان كوژراون، ئه‌و كه‌سانه‌ش منداڵى خۆیانن یان ئه‌ندامى خێزانه‌كه‌ى خۆیانن یانیش گه‌نجه‌كانى گه‌رِه‌كن. ئه‌وان ئاگربه‌ستیان ده‌وێت و خوازیارن به‌ر له‌ هه‌ر هه‌نگاوێكى نوىَ كۆتایی به‌ پرسه‌ و ته‌عزیه‌كان بهێنن.

سه‌ره‌رِاى هه‌موو ئه‌مانه‌، گرنگرتین بۆچوون و تێبینى له‌سه‌ر هه‌رێمه‌كه‌ ئه‌وه‌یه‌ تا ئێستا ئومێد و هیوا به‌دى ده‌كرێت. تا ئێستاش خه‌ڵك خاوه‌ن هیوان. جارجاره‌ نائومێدى دروست ده‌بێت به‌ڵام نه‌گه‌یشتۆته‌ ئه‌و خاڵه‌ى بوترێت "چاره‌سه‌رى نییه‌ و ترووسكایی نه‌ماوه‌."

گرنگترین شت كه‌ به‌شدارى له‌ دروستكردنى گرژی و ناكۆكیه‌كى زۆر ده‌كات بریتیه‌ "له‌و زمانه‌ى ده‌وڵه‌ت پێى ده‌دوێت." ئێمه‌ ئاگادارى نین و به‌خۆمان نازانین. رِه‌نگه‌ هێنده‌ له‌گه‌ڵ ئه‌و شێوه‌ زمانه‌ رِاهاتووین كه‌ هه‌ست نه‌كه‌ین ئازارى كه‌سانى تر ده‌دات. دروشمى رِه‌سمیى ده‌وڵه‌ت بووه‌ته‌ زمانى میدیا.

له‌ وتاره‌كه‌ى به‌یانى له‌سه‌ر ئه‌و بابه‌ته‌ش ده‌دوێم.

سه‌رچاوه‌:www.hurriyetdailynews.com