سیاسەت شادەمارێكە بۆ جومگەكانی تری ئابووری و كارگێڕی و پەروەردەو فێربوون، لەبەر ئەوە تەنیا شتێك زۆر پێداگیری لەسەر بكەم ئەوەیە، كە مرۆڤ بە بێ ((سێ كوچكەی ئیلتیزام و ئەخلاق و بەرپرسیارێتی)) سیاسەت نەكات باشترە، چونكە بە بێ ئەو سێ پرەنسیپە، سیاسەت وا لە مرۆڤی سیاسەتكار دەكات ببێتە ماشینێكی بێ بەهاو بێ حورمەت و بێ گیان و كۆیلەی واڕسكە ئاژەڵیەكان..
ئەوانەی لە پێناوی گەیشتن بە دەسەڵاتێكدا بە بێ ڕەچاوكردنی ئەو سێ كوچكەیە قولاپی خۆیان دەهاوێژنە ڕووباری ژیانەوە، كەسانێكن قەبارەی گەورەی شاراوەی مەرام و ئامانجی ژێراو ژێریان كە لە نەستیاندا مۆڵی خواردووە، بە دەریناخەن، بەڵكو ڕوویەكی بچووكی جەنتلمانانەی خۆیان كە بەر هەستیانە بۆ وروژاندنی سۆزی میللی و بەئەفسانەكردنی خود، نیشانی بەرانبەریان دەدەن، هەر وەك چۆن (فرۆید) لە ناساندنی هەست و نەستی مرۆڤدا وێنای چیایەكی سەهۆڵبەندمان بۆ دەكێشێت كە پێی وایە دەركەوتنی بەشە كەمەكەی چیاكە بریتییە لە (هەست)، هەروەها دیار نەبوونی بەشە زۆرەكەشی بریتییە لە (نەست)، لەو بڕوایەدام سیاسەتكردن بۆ گەیشتن بە دەسەڵاتیش سەرچاوەكەی هەر لە نەستەوە بێت..
كەس ناتوانێت نكۆڵی بكات لەوەی وتەزای (گەیشتن بە دەسەڵات) ڕێژەییەو هەبوونی ئەو وتەزایە لە نەستی هەموو خەڵقەندەیەكی سەر زەویدا شاراوەیە، ئیتر بە پێی بیرتیژی و هۆشیاری و كۆنترۆڵە عەقڵیەكانی هەر خەڵقەندەیە بە جیا لەوی تر سیاسەت دەكرێت،ئەویش لە پێناوی گەیشتن بە دەسەڵاتێك لەسەر زەوی نەك دەسەڵاتی خواوەندی و ئاسمانی، لەوانەشە هەمان ئەو كەسەی كە تاك ڕەهەندیانە وێنەكانی ئەم تێفكرینە لە نەستیدا ڕەگی داكوتیبێت، بووبێتە میكانیزمێك بۆ فەرمان و بیركردنەوەو كارو خەباتی ڕۆژانەی خۆی، كەچی لەسەر ئاستی هەست، وێنەی خۆی بگۆڕێت و ڕەهەندێكی ئەبستراكتانە یان دەروێشانەی بێ غەل و غەش بۆ سیاسەت بینا بكات، لە ئاقار ڕاستیەكی حاشا هەڵنەگری وەك ئەوەی كە مرۆڤ بە نەست ئاڕاستە دەكرێت، دەتوانم بێژم: ڕەنگە لە پێناوی ئەوەی دۆخەكانی كە مرۆڤ پێیدا دەگوزەرێت بە وەستاویی و نەگۆڕیی نەمێننەوەو هاوكات بەردەوام لە ڕێگەی سیاسەتكردنەوە هەوڵی بەدەست هێنانی ناسنامەیەك بدات بۆ خۆی، یان لە پێناوی خۆ سەلماندن و مانەوەی مرۆڤ و دیاریكردنی چارەنووسێكی باش و سەلامەت، تاك تاكەكانی مرۆڤ كۆببنەوەو بەم گردبوونەوەیەیان لە تەك یەكدا سیاسەت بكەن، ڕەنگە ئەمە بە تەنیا لە ژێر فشاری كاریگەری غەریزەیی نەبێت، بەڵكو زۆربەی جاران ژینگەی دەوروبەر بۆ دەسەبەركردنی ئەو مافانەی بە شەرعی دەزانرێت یان بۆ ڕزگاربوونی مرۆڤ لە تەوق و دیلێتیی ئەوەیان لێ بخوازێت سیاسەت بكەن، كاتێك تاكەكان لە شوێنێك یان لە یەكەیەكدا كۆدەبنەوە بۆ دیاریكردنی شێوازێكی تایبەتی دەسەڵات، لێرەوە خواستە تایبەتیەكانی هەر یەكەیان كە وەك وتم (مۆڵخواردووی نەستە) بۆ گەیشتن بە دەسەڵات دەجووڵێتەوەو بەریەككەوتن لە بەرژەوەندییەكان ڕوو دەدەن، خۆ ئەگەر فكرو هۆشیاری مرۆڤخوازانەی تاكەكان پاوانی ڕووبەری دەسەڵاتخوازییان نەكات، ئەوە هەر كردەو بارێكی بەریەككەوتن ئەگەری دروست بوونی ناكۆكی و نەگونجان و ململانێ و توندوتیژی و ڕووداوو و كارەساتی نەخوازراوی لێ دەكرێت، لەبەر ئەوەیە بۆ ئاڕاستەكردنی كارو چالاكیەكانی مرۆڤ لە پێناوی بەدەستهێنانی ئامانجە گشتی و تایبەتیە ڕەواكاندا، پێداویستی هەرە گرنگ لە كۆمەڵگەدا كە مەزنترین شەرعیەت وەربگرێت ڕێكخستنی دەسەڵاتە وەك دیفاكتۆی مەعریفی..!!
ڕێكخستنی دەسەڵات بە مەعریفەوە بۆ ئەوەیە لە سەرێكەوە غەریزەكان نەبنە تەنیا پاڵنەری ژیان بۆ مرۆڤی دەسەڵاتخوازو، لە سەرێكی تریشەوە بیركردنەوە لە تۆڵەو نواندنی دڵڕەقێتی و دنە دانی مافخوراوان بۆ توندوتیژی و زۆرلێكردنیان بۆ تێكشكانی یاسا مەدەنیەكان نەبنە هاندەری كەسانێكی تر بۆ گرتنە بەری ڕێگاكانی ئۆپۆزسیۆنگەریی، مەعریفە دەتوانێت وا لە دەسەڵاتدارێك بكات لە گرێی خۆبەزلزانی قوتار بێت وخاكڕاییانە كار بۆ خۆشگوزەرانی بێدەسەڵاتێكیش بكات، یان ڕێگەی بۆ خۆش بكات تا بە ئاشتیانە دەرفەتی گرتنە دەستی دەسەڵاتی بۆ خۆش بێت، هەمان شت هەر ڕێكخستنی دەسەڵاتە بە مەعریفەوە وا لە كەسێكی ئۆپۆزسیۆنگەریش دەكات لە گرێی خۆبەكەمزانی و نائومێدی ڕزگاری بێت و بۆ بارودۆخێكی لەبارو گونجاوی مەدەنیانە بگەڕێت و بێتەوە ناو بازنەی گەمەی خۆسەلماندنی سیاسی و وەرگرتنەوەی هێزو وزەی كۆمەڵایەتی و ئابووری ڕەوای خۆی، ڕێكخستنی دەسەڵات بە هۆشیاری ئەو گرێ دەروونیانە یەكاڵادەكاتەوە كە لای مرۆڤەكان كراونەتە كەلتوورێك، كەلتووری ئەوەی دەسەڵاتداری و فەرمانڕەوایی لای هەر مرۆڤێك كە بەهۆی بارودۆخێكەوە پێی گەیشتبێت ئەزەلی بێت و كەلتووری ئەوەش كە كەسی ژێردەستەو فەرمانڕەواییكراو هةر نەوەی كۆیلەو ژێردەستە بخاتەوە، ڕێكخستنی دەسەڵات بە یاساوە وا دەكات ئەم كەلتوورانە تێكبشكێت تا نە سیفەتی هەمیشەیی بۆ مرۆڤەكان دیاری بكرێت و نە فاكتەری دیاریكراوی دەروونی درێژەی هەبێت، ئەم كەلتوورە ئەگەر تێكنەشكێت ترس لای هەردوولا وەك دیاردە دروست دەكات، ترسێك دەگاتە ئەو حەتمیەتەی هەر لایەك هەوڵ بۆ لە ناوبردن و سڕینەوەی لایەكەی تر بدات، یان لانی كەم لایەك هەوڵی بەرگری كردن و پاراستنی دەسكەوتەكانی خۆی بدات كە بەهۆی خەباتكردنیەوە بە گەیشتنی بۆ دەسەڵات وەدەستی خستون و بە موقەدەسی دەزانێت، لایەكەی تریش بە گژ ئەو دەسكەوتانەدا بچێتەوەو تەنانەت لە مێژووی سەروەرییە گشتیەكانی نەتەوەیی و نیشتمانی گەلەكەشی یاخی بێت، تا ئەم ترسە دەگاتە ئەو ئاستەی هەردوولا دەسبەرداری سیاسەتێك بن كە ئەخلاق و بەرپرسیارێتی و ئیلتیزامی بە مرۆڤایەتی تێدا بەرجەستەیە، كەواتە لێرەوە دەكرێت بڵێم مەبەستم لە ڕێكخستنی دەسەڵات بە مەعریفەیەكەوە ئەوەیە كە ڕێكخستنێكی كۆمەڵایەتیانەی تێدا كۆنترۆڵكراوبێت، كۆنترۆڵێك بۆ ئەوەی مرۆڤەكان بە مەرامی سەرخستنی هاندەرە غەریزەییەكانیان ماف و ژیان و بەرژەوەندییەكانی یەكتر نەلەوتێنن، هزری پەتی سیاسیانەی خۆیان نەكەنە سەیوان بۆ هەمووان، نە دەسەڵاتدار لە پێناوی پاراستنی ئاسایشی دەسەڵاتیدا ئاسایشی كۆمەڵایەتی تێكبدات، نە ئۆپۆزسیۆن لە پێناوی ئارایشتكردنی ڕووخساری خۆیدا ئارایشتی ژینگەی سیاسی و كۆمەڵایەتی كۆمەڵگە بشێوێنێت، ڕێكخستنەكە زیاتر بۆ زەمینەسازانی هاوتا كردنەوەی ئاسایشی دەسەڵاتی سیاسیی و ئاراميی دەسەڵاتی كۆمەڵایەتی بێت، بۆ ئەوەی دەسەڵاتی سیاسی ڕێ لەو هەنجەتانەی ئۆپۆزسیۆن بگرێت كە ڕەنگە بۆ ڕووخاندن و لەبەریەكهەڵوەشانی سیستمی دەسەڵات هەیبێت، باشتروایە ئەو خێرو بێرەی كە لە بندەستی فەرمانڕەوایاندایە وای لێ بكرێت تاكە تاكەی ئەندامانی كۆمەڵگە لێی سوودمەندبن و دەرفەتی وەدەستكەوتنی كارو سامان و خۆشگوزەرانی بۆ هەمووان و وەك یەك و بە پێی تواناكانیان و بە یاسا فەراهەم بكرێت لەگەڵ دەست نەخستنە ناو ئەو پرەنسیپانەی كە كبریاو كەرامەتی خەڵك دەڕوشێنێت و ئازادییان لێ زەوت دەكات، ئۆپۆزسیۆنیش هەنجەتی ئەوە لای دەسەڵات نەهێڵێت كە هەمیشە وا وێنای ئۆپۆزسیۆن بكات وەك هێزێكی مەترسیدارو هەڕەشەیەكی ترسناك بۆ تێكدانی ئارامی و ئاسایشی نەتەوەیی و سیاسی هەرێمێك لە پیلان و پلاندایەو تەنیا ئامانجی ئۆپۆزسیۆنگەرایی لە مەرگی دەسەڵاتی سیاسی ئێستادا ببینرێتەوەو دەسەڵاتداران بگەیەنێتە ئەو ئاستەی ئەحكامی عورفیی لە دژی كەسانی ئۆپۆزسیۆنگەر بەكاربهێنن، باشترە ئۆپۆزسیۆن ئایدیۆلۆژیای خۆی نەكاتە پانتاییەك بۆ سفركردنەوەی هەموو دەسكەوتێك و ئەندامانیشی بەو شێوەیە لووتبەرز نەكات كە وا بزانن بە تەنیا خۆیان یاریزانی كارای مەیدانەكانن و لە خۆیان زیاتر كەسی تر بە بڵقاسمی سەر سەكۆو مینبەرەكان نەزانن و ناكرێت كۆمەڵێك وشەو وتەزا بە چەند كەسێكی سەر بەخۆت لەبەر بكەیت و شەوو ڕۆژ لە ماسمیدیاكانی خۆتەوە بە گوێی خەڵكیدا بیڵێیتەوە، لە كاتێكدا ئەم كارەت پێ كاسەلێسی بێ بۆ كەسانێك كە هاوشێوە بە شان و باڵی دەسەڵاتدا هەڵبدەن، ڕەچەتەی چارەسەری بێدادییەكان بەو شێوەیە نابێت بە تۆبزی كۆمەڵگە وا لێ بكەیت ببێتە كۆرسی پشتەوەی گۆرانیەكانی خۆت و بۆ گەیشتنی خۆت بە دەسەڵات میللەت هەمووی بكەیتە جەنگاوەری پێشی ئایدیۆلۆژیای خۆت و سەرجەم چاكەو خراپەی دامودەزگا ئابووری و خزمەتگوزاری و كارگێڕی و ڕاگەیاندن و پەروەردەیی و زانستیەكان بخەیتە بەر یەك زەبری ئاگر و ڕاستیە شاراوەكانی نەستی خۆتیان بۆ دەرنەخەیت..
بۆ ئەوەی ئۆپۆزسیۆن دەسەڵاتەكەی لەسەر قەناعەتی تاكەكانی كۆمەڵ بینا بكات دڵنیام هەرگیز شتێك ناكات ڕووداوی تراژیدیی لێ دروست بێت تا بە هۆی ئەو ڕووداوەوە خۆی بچێتە جێی دەسەڵاتی سیاسی وڵاتەكەوە، چونكە گەیشتن بە دەسەڵات شتێكی حەتمی و لۆژیكییە، مادەم دەسەڵاتی سیاسی هەرێمی كوردستان دەسەڵاتێكی سەپێنراوی ڕەوایە و لە لایەن زۆرینەی خەڵكەوە هەڵبژێردراوەو چەسپێنراوە، ناكرێت ئۆپۆزسیۆن دەسەڵاتێكی سەپێنراوی ناڕەوا بۆ خۆی قبوڵ بكات كە بەهۆی قەومانی ڕووداوێكی بە ئەنقەست یان نەخوازراوەوە حوكمڕانی بۆ خۆی وەدەست بخات..
خۆ لە حاڵەتێكیشدا ئەگەر ئۆپۆزسیۆن چۆنیەتی حوكمڕانی ئێستایان پێ هەڵەیەو بە حوكمێكی زۆرەملێی دەزانن و بە هۆیەوە گاڵتە بەو یاسایانەش دەكەن كە بە یاسایی و شەرعیی لەم دەسەڵاتەی ئێستا دەكەوێتەوە، ئەوا دەتوانن ئەو ئامڕازانە بەكار بهێنن كە خەڵكی بە شێوازی مەدەنیانە ئاڕاستەدەكەن بۆ گۆڕینی ئەو سیستمە سیاسییە حوكمڕانەی كە خۆیان بە باشی دەزانن، بە بێ ئەوەی بە ناوی هەمووانەوە گشتگیری بكەن، یان بێ ئەوەی هەوڵ بدەن پێكهاتەی فرە ئەدگاری كۆمەڵگا لەسەر ستوونی ئایدیۆلۆژیای تاك ڕەهەندی خۆیان داڕێژنەوە، واتە ناكرێت بە ناوی هەموو كۆمەڵگەوە تێزەكان و ڕەخنەكانی خۆت ئاڕاستە بكەیت و بڵێیت منم هەموو كۆمەڵگەو هەموو كۆمەڵگەش منن، چونكە تاك تاكەی خەڵكی ڕوانینی جیاوازیان بۆ چارەسەری هەر گرفتێك هەیەو ئەو ڕوانیانە یەك جۆر كاڵای بازرگانی نییە لە یەك ئامێرەوە هەمووی بە یەكڕەنگ و یەك شێوە دەربچن، لە لایەكەوە ڕەخنە لە دەسەڵاتی سیاسی بگریت و بەوە تۆمەتباری بكەیت لە پێناوی بە حزباندنی كەرتەكانی كۆمەڵگە ناسنامەو ئینتیمای كۆمەڵایەتی تاكەكانی دەسڕدرێنەوەو كەچی خۆت هەمان ئەو تاكانە بكەیتەوە بە كەسانی ملكەچی ئاڕاستەكراو بۆ ئیدیۆلۆژیای بزاڤێك كە بۆ گۆڕینی حوكمی هەرێمێك داتمەزراندووە نەك بۆ گۆڕینی دنیابینی و ڕوانینی سیاسی تاكەكان، یان هەوڵ بدەی بۆ لێكترازانی چین و توێژەكانی كۆمەڵگەو گومڕاكردنی ئەندامانی ناو یەك خێزان لە یەكتری لە پێناوی بە مەركەزیكردنی بیرو بڕوای ئیدیۆلۆژیانەی خۆت، بە پێی هەموو پێناسەكان ئەمە بێ بونیاد كردنی پێكهاتەی كۆمەڵگەیە كە تاكەكانی بە ئەندامی جەستەی میكانیكی خۆت بچوێنیت، ئەگەر بۆشایی لە نێوان دەسەڵاتی سیاسی و جەماوەریش دروست بووبێت و كارلێككردن لاواز بوو بێت،ئەركی ئۆپۆزسیۆن ئاگادار كردنەوەی دەسەڵاتەكەیە بە شێوازێكی مەدەنیانەی دروست ئەو بۆشاییە نەهێڵێت و فەرمانڕەوایان و هەموو پێكهاتەی حوكمڕانیی هان بدات لە مەترسییەكانی دووركەوتنەوەیان لە خەڵكی و ، نەك وا لە جەماوەر بكات بە بێ متمانەیی و نادڵنیایی تووشی دڕدۆنگی و ترس و گومان بن و لەو بۆشاییەوە هەڵوێستی شۆڕشگێڕانە وەربگرن و وەك دوژمنێكی دەرەكی لە سەروەریەكانی مێژوو و دەسكەوت و شێوازی سیستمەش بڕوانن كە لە بونیادنانی ماڵی خۆیاندا پێكهێنەری بوون، ئەم دژاو دژولەبەریەك وەستانەوەیە وا دەكات هەموو واتایەكی ژیان مانای ڕاستەقینەی خۆی ون بكات، كۆمەڵگە دەردی خۆبە پەراوێززان و خۆ بە كۆیلە بووی تووش بێت، خۆی بێ سیمبۆل و پشت و پەناو ڕابردوو بێتە بەرچاوو هیچ شكۆو هەیبەتێك بۆ ئایندەش بوونی نەمێنێت، دواجار نەمانی هەیبەت و شكۆو ئیرادە لەناو خەیاڵدانی مرۆڤ وا دەكات چەند پلەیەك لە پەیژەی شارستانی بێتە خوارەوە..
لە كاتێكدا ئەزموونی مرۆڤایەتی دەریخستووە هیچ ڕەخنەیەكی زانستانەی بونیادنەرو هیچ شۆڕشێكی گۆڕانخواز بە قسەی حەماسی بێ بەڵگەو بناغەوە نەیتوانیوە ڕایەڵە بونیادیەكانی كۆمەڵگە بجووڵێنێت و هەر هەڵكشانێكی كتوپڕی وا داكشانێكی زیاتری لە دوا بووەو و لە قۆزاخەیی و متبوونی بێ بەرهەمدا تاكەكانی كۆمەڵی بۆ زۆرترین كات هێشتۆتەوەو ئەوەی بەو مەرامەوە ئەزموونی حوكمڕانی ئەم هەرێمە لای خەڵكەكەی لە بناغەوە مایەپووچ دەكاتەوە.